Otwieramy cykl zatytułowany: Forum Akademickie. W antycznym świecie forum było miejscem spotkań obywateli – okazją do dyskusji, która służyła poszukiwaniu prawdy o świecie, także o świecie społecznym. Forum Akademickie ma być zapisem wniosków i refleksji formułowanych w ramach podsumowania spotkań sekcji „literatura” Studenckiego Koła Naukowego Pedagogów AZ*, a jednocześnie punktem wyjścia i zachętą do wspólnej debaty na poruszane tematy.
Temat pierwszego spotkania: mądrość teoretyczna.
– Co to jest mądrość? O jakim człowieku można powiedzieć, że jest mądry?
– Starożytni filozofowie mówili o sobie, że są miłośnikami mądrości. Według relacji Cycerona (M.T. Cycero, Rozmowy tuskulańskie, w: Pisma filozoficzne, t. 3, tł. J. Śmigaja, Warszawa 1961, s. 687), Pitagoras miał powiedzieć, że Życie ludzkie przypomina ów zjazd, który się odbywa (…) podczas (…) igrzysk w Grecji. (…) jedni ubiegają się tam o sławę i zaszczytny wieniec, innych sprowadza chęć zarobku i zysku na kupnie i sprzedaży, a są i tacy (…), którzy nie szukają ani poklasku, ani zysku, lecz przybyli po to, żeby zobaczyć i pilnie się przypatrzeć, co i w jaki sposób się tam odbywa (…).
– Więc mądrość, według tych filozofów, jest poznaniem świata?
– Na charakterystykę mądrości teoretycznej natrafiamy m.in. w arystotelesowskiej Metafizyce. Filozof ze Stagiry zwraca uwagę na to, że mądrością jest poznanie szczególnego rodzaju. Nie jest nią wiedza szczegółowa dotycząca jednego wycinka rzeczywistości. Nie jest też mądrością wiedza, która służy celom praktycznym (produkcji czegoś, kuracji, itp.). Ani poglądy o świecie nie poparte racjonalną argumentacją (światopogląd). Ani też sam zestaw informacji o faktach (erudycja). Na to, że mądrość nie jest natłokiem informacji, zwracał uwagę już Heraklit – aby być mądrym nie wystarczy dużo wiedzieć.
– Czym zatem jest mądrość teoretyczna?
Mądrością, zdaniem Arystotelesa, jest poznanie całościowe, bezinteresowne, racjonalne i (zarazem) ostatecznościowe.
– To znaczy?
Jest to poznanie dotyczące całej rzeczywistości, poparte argumentacją, wyjaśniające rzeczywistość w aspekcie tego, co najbardziej podstawowe – w aspekcie celu, struktury, przyczyny sprawczej, istoty… Bezinteresowne – a więc celem jest samo poznanie (poznanie nie jest przyporządkowane celom pozapoznawczym).
– Czy mądrości odpowiada jakaś dyscyplina nauki?
Mądrość teoretyczną Arystoteles utożsamiał z „filozofią pierwszą”, tj. metafizyką (metafizyka jest bowiem próbą racjonalnego wyjaśnienia faktów danych nam w doświadczeniu). Odróżniał ją od mądrości praktycznej, tj. roztropności.
– Jeśli mądrość jest poznaniem, które nie służy ani produkcji czegoś, ani leczeniu, ani żadnym celom praktycznym, to czy warto o nią zabiegać? A jeśli warto, to z jakiego powodu?
Jak sądzicie?
* Spotkania odbywają się w ramach cyklu Dwa kwadranse z literaturą, w czwartki, w godz. 14.30-15.00, w s. B8, w budynku AZ na ul. Sienkiewicza 22A. Osoby prowdzące: dr Teresa Bojarska-Szot, dr Jan Szot. Uczestnikami są studenci Pedagogiki (osoby spoza kierunku też są mile widziane). Forma spotkań: praca z tekstem, projekcja filmów, dyskusja.
Dr Teresa Bojarska-Szot
