Czy przeprowadzoną w 1999 r. reformę samorządową można uznać za udaną? Jak z nałożonymi zadaniami poradziły sobie samorządy i przed jakimi nowymi wyzwaniami stoją władze lokalne? O tym wszystkim dyskutowali naukowcy i samorządowcy podczas konferencji naukowej „25 lat reformy samorządowej w Polsce – aspekty społeczno-ekonomiczne i finansowe” zorganizowanej przez Akademię Zamojską.
W wydarzeniu udział wzięli zarówno badacze i wykładowcy akademiccy zajmujący się tematyką różnych sfer działania władzy samorządowej, jak np. zarządzanie kryzysowe albo sprawy społeczno-ekonomiczne oraz przedstawiciele władz lokalnych w tym m.in. prezydent Zamościa Andrzej Wnuk, burmistrz Szczebrzeszyna Henryk Matej, a także radni i przedstawiciele urzędów gmin, miast, starostw powiatowych.
– Jeśli chodzi o samorząd to przede wszystkim trzeba brać pod uwagę kwestie finansowe, czyli tego, w jaki sposób zmieniło się przez 25 lat finansowanie samorządu. Często mówimy o tych dwóch „garnuszkach”: o wydatkach bieżących oraz o wydatkach inwestycyjnych. O ile wydatki bieżące to jest ciągła degradacja i każdy rząd ma tu sporo na sumieniu, jeśli chodzi o dokładanie obowiązków – a co za tym idzie – niestety nie dokładaniu finansów – o tyle o ile mówimy o inwestycjach to tutaj sytuacja jest zdecydowanie lepsza. (…) Już nie możemy mówić o tym, ze są samorządy poszkodowane, czy faworyzowane. Moim zdaniem wszyscy mają lepszy dostęp do różnego rodzaju grantów i pieniędzy inwestycyjnych i to widać po budżecie takich miast jak Zamość, który w ciągu ostatnich 8-9 lat wzrósł z 27 mln do ponad 180 milionów. To solidny wzrost, który widać w mieście – powiedział prezydent Zamościa Andrzej Wnuk. – Jeżeli chodzi o kwestie związane z samorządnością sensu largo to ta reforma się udała, natomiast jeśli chodzi o kwestie finansowe to moim zdaniem wymaga ona jeszcze bardzo głębokiej poprawy. Praca nad nowym sposobem finansowania samorządów powinna się odbyć jak najszybciej– dodał włodarz miasta.
Reformę samorządową, zwaną też reformą administracyjną przeprowadził rząd premiera Jerzego Buzka. Wprowadziła ona trzystopniową strukturę podziału terytorialnego z dniem 1 stycznia 1999 roku. Jedna z czterech reform 1999 r., które wprowadziły znaczące zmiany w państwie. W wyniku reformy utworzono 16 rządowo-samorządowych województw i 308 samorządowych powiatów. Reforma miała na celu budowę samorządności i usprawnienie działań władz w terenie. Zmniejszono liczbę województw z 49 do 16. Większość miast, które straciły prawa miast wojewódzkich, weszła do grupy miast na prawach powiatu. Efektem zmian było zmniejszenie roli wojewody na rzecz marszałka województwa i samorządu wojewódzkiego. Część obiektów dotąd będąca w gestii wojewody przeszła pod zarząd poszczególnych szczebli samorządowych.
– Reforma samorządowa to tak naprawdę jedyna reforma z 1999 r., która przetrwała do dzisiaj. Patrząc z perspektywy czasu można śmiało powiedzieć, że się udała. Reforma ta pozwoliła na upodmiotowienie społeczeństwa m.in. poprzez możliwość wybierania naszych przedstawicieli na szczeblu lokalnym – w wyborach do rad gmin, miast i powiatów oraz na szczeblu regionalnym w wyborach do sejmików wojewódzkich. Wielu wójtów, burmistrzów, radnych samorządowych startowało później w wyborach parlamentarnych i w ten sposób kształtowała się elita działaczy politycznych i społecznych.Do dyskusji zaprosiliśmy nie tylko naukowców, ale również samorządowców z naszego regionu, a także gości z Ukrainy, by dzielić się doświadczeniami obu krajów w zakresie samorządności oraz integracji europejskiej – powiedziała dr Magdalena Miszczuk z Instytutu Finansów i Rachunkowości Akademii Zamojskiej, przewodnicząca komitetu organizacyjnego konferencji.
Celem wydarzenia była ocena funkcjonowania jednostek samorządu terytorialnego, ze szczególnym uwzględnieniem powiatów i województw, które 25 lat temu zostały powołane, a także identyfikacja wyzwań i zagrożeń stojących przed tymi jednostkami w przyszłości. W trakcie obrad poruszono różne kwestie, w tym m.in.: genezę reformy samorządowej, dyskusje nad kompetencjami i kształtem powiatów i województw, polski samorząd regionalny i lokalny na tle tendencji europejskich, samorząd terytorialny a politykę rozwoju lokalnego i regionalnego, odporność samorządu na kryzys gospodarczy, pandemię, wojnę w Ukrainie itp. ocenę stanu i kierunki zmian finansów samorządowych, społeczno-ekonomiczne konsekwencje reformy samorządowej dla miasta powiatowych i wojewódzkich (byłych wojewódzkich), oraz doświadczenia polskiej reformy samorządowej dla przebudowy Ukrainy.
Konferencja pt. „25 lat reformy samorządowej w Polsce – aspekty społeczno-ekonomiczne i finansowe” została zorganizowana przez Instytut Finansów i Rachunkowości Wydziału Nauk Społecznych i Humanistycznych Akademii Zamojskiej. Odbyła się 14 grudnia 2023 r. w Sali Consulatus zamojskiego ratusza.
